تئلیـــــــم خان

نکته ی دوم اینکه هر زبانی بنا به تصریح زبان شناسان مثل یک موجود زنده زمان تولد ورشد وتکامل وبالندگی وپیری ومرگ دارد.بنابراین گویش آذری یا فهلوی نیزاز این قانون مستثنی نبوده و در اثر ضعف وپیری ازسویی، وتقویت زبان ترکی ازسوی دیگر، رو به زوال گذاشته است.هیچ زبان زنده وبالنده و رو به تکاملی در اثر همسایگی با زبان دیگری نابود نمی شود.تاریخ هم گواهی نداده است که ترکان زبان خودشان را بر همسایگان یا مردمان تحت سلطه ی خود تحمیل کرده باشند.نه غزنویان چنین کردند،نه سلجوقیان، نه صفویان ونه هیچ حاکم وقوم دیگری.ترکان شاید به لحاظ دینی سخت گیریها وتعصباتی ازخود نشان داده باشند(مثل شاه اسماعیل صفوی) اماهیچگاه قومی رامجبور به تَرکِ زبان خود نکردند.می دانیم که اصفهان،سالیان سال،پایتخت صفویان ترک زبان بود و درهمان دوران مردمان زیادی از تبریز و دیگر شهرهای آذربایجان به اصفهان کوچ کردند اما اصفهان هرگز تُرک نشد.

ناگفته نماند که گویش پهلوی یا آذری قدیم چیزی شبیه زبان «تاتی»بوده و اثری مکتوب از آن در جایی یافت نشده است مگر ابیات وعبارتهای پراکنده در اینجا و آنجا. و این نکته نشان می دهد که پهلوی یک زبان محلی،و نه یک زبان قوی و ادبی، بوده است.درحالی که از روزگاران بسیار دور آثار فراوانی به زبان ترکی - به رغم سایه ی سنگین زبان وادبیات فارسی -خلق شده است.البته آثار ادبی ترکی متاثر از زبان وادبیات قدرتمند فارسی بوده است . تاثیر زبان ترکی را نیز در جای جای زبان و ادب فارسی-البته- می توان سراغ گرفت.این دو زبان قرن ها در کنار هم زیسته و باهم بده بستان داشته اند.بنابراین باید به ریش کسانی که زبان ترکی را یک زبان بیگانه و مهاجم می پندارند خندید!

نکته دیگری را نیزباید افزود و آن اینکه درسالهای اخیرحرکتهای قوم گرایانه در ایران رو به فزونی گذاشته است، ازجمله درآذربایجان. جدا ازاینکه برخی تبعیض های خواسته یا ناخواسته و بعضی حرکتهای افراطی «تُرک ستیزانه»ی بیمارگونه بر این مساله دامن زده اما بنظر می رسد که بیشترین تحریکات ازآن سوی مرزها رخ می نماید. به عنوان مثال می کوشند برای ایرانیان ترک زبان وترک نژادان غیر ایرانی نقاط مشترکی بتراشند که یکی از معروف ترین آنها اعتقاد به افسانه ی «گرگ خاکستری» یا «بوز قورد» می باشد.

شاید در اسطوره های ترکان آسیای میانه یا آسیای صغیر گرگ حیوان مقدسی باشد.اما آیا ترکان ایرانی نیزچنین اعتقادی داشته یا دارند؟باید دانست که هویّت هرقومی ازاعتقادات وخاطرات جمعی آنها پدید می آید.درحالی که ایرانی هرگز به چنین توتمی باور نداشته است.نمی گویم توتمیسم درمیان ایرانیان جایگاهی نداشته است می گویم ایرانیان -ازجمله درآذربایجان-گرگ را مقدس نمی دانستند،همین! چون در غیر این صورت بایستی در فرهنگ وادبیات وفولکلورشان منعکس می شد.این در حالی ست که در فرهنگ و تاریخ ادبیات گذشته آذربایجان برای گرگ چهره ی مثبتی نمی توان یافت.

در اینجا به دو-سه نمونه ازاعتقادات شاعران آذربایجانی درباره ی گرگ بسنده می کنم:

اگر صد گوسفند آید فراپیش / بَرَد گرگ از گله قربانِ درویش

استاد شهریار نیز در منظومه ی تُرکی حیدربابای خود،به التماس، ازحیدربابا می خواهدکه گرگ ها را یکی یکی بگیرد و خفه کند تا برّه ها باخیال راحت و بدون ترس از گرگ ها چرا کنند و پروار شوند.

درمیان ترکان ایرانی دهها قصه وبایاتی و شعر و مَثَل می توان یافت که از گرگ  به خونخوارگی وسبعیت وفریبکاری وخیانت وخباثت یاد شده است.

چنانکه می دانیم معتقدان به توتم کُشتن یا خوردن گوشت توتم را حرام می دانستند.درحالی که در آذربایجان گرگ را نه تنها می کشتند بلکه گاهی افراد بی مبالات دل وجگرش را نیز می خوردند(از شدت دشمنی یابرای دل وجرِات یافتن).و گاه پنجه ی بُریده ی گرگ را نگه  می داشتند برای ترساندن زنانی که دچار ورم سینه می شدند.و زن "ناخوش" با دیدن یا لمس کردن پنجه ی گرگ چنان وحشت می کرد که ناراحتی اش برطرف می شد.

نویسنده:حسین مختاری

(برای مطالعه ی بیشتر درباره ی شمس تبریزی به دیگر وبلاگم با نام شمس تبریزی

رجوع شود. http://shamsetabrizi.blogfa.com /)